Escenarios Operativos para el abordaje de la prevención y control de Aedes aegypti y las arbovirosis humanas
en México



Dr. Felipe Dzul Manzanilla


Dr. Héctor Gómez-Dantés

Dr. Fabian Correa-Morales




2024-09-09


Desarrollo Conceptual del Modelo Estratégico de Focalización del Dengue en México


Concepto

Mapa de riesgo

Meta

Desarrollar un modelo estratégico de focalización del dengue en México.

Definición de los Escenarios Operativos ó Epidemiológicos


 

Riesgo Muy Alto de Transmisión. Hotposts de casos + hotspots del vector.

 

Riesgo Alto de Transmisión. Hotspots de transmisión.

 

Riesgo Medio de Transmisión. Hotspots del vector.

 

Riesgo Bajo de Transmisión. Sin hotspots de transmisión o hotspots del vector.

1.Hotspots de la Transmisión Persistente de las Arbovirosis en Localidades Prioritarias


  1. Bajar las bases de datos del SINAVE.
  2. Geocodificar las bases.
  3. Bajar los shapefile del INEGI.
  4. Seleccionar la localidad de interes y extraer los AGEBs.
  5. Contar el número de casos por AGEB.
  6. Cálcular el Z-score de los casos.
  7. Generar la matriz de adjacencias.
  8. Cálcular el estadístico espacial local Getis&Ord \(\color{#2ECC40}G_{\color{#2ECC40}i}^{\color{#2ECC40}*}\).
  9. Realizar la la corrección de Bonferroni.
  10. Cálcular los hotspots.
  11. Visualizar los hotspots.

2. Hotspots de Abundancia Persistente del Vector en Localidades Prioritarias


Hotspots & Estadístico Espacial Local \(\color{#2ECC40}G_{\color{#2ECC40}i}^{\color{#2ECC40}*}\) (Hotspots)


 

\[\color{#2ECC40}G_{\color{#2ECC40}i}^{\color{#2ECC40}*} = \frac{\color{#FF4136}\sum_{\color{#FF4136}j \color{#FF4136}= \color{#FF4136}1}^\color{#FF4136}{n} \color{#FF4136}w_{\color{#FF4136}i\color{#FF4136}j}\color{#FF4136}x_{\color{#FF4136}j}} {\color{#0074D9}\sum_{\color{#0074D 9}j \color{#0074D9}= \color{#0074D9}1}^{\color{#0074D9}n} \color{#0074D9}x_{\color{#0074D9}j}}\]

donde:  

\(\color{#FF4136}\sum_{\color{#FF4136}j \color{#FF4136}= \color{#FF4136}1}^\color{#FF4136}{n} \color{#FF4136}w_{\color{#FF4136}i\color{#FF4136}j}\color{#FF4136}x_{\color{#FF4136}j}\) el numerador, es la suma de los valores \(x_{i}\) de la unidad espacial de interes con sus vecinos \(x_{j}\) &

 

\(\frac{}{\color{#0074D9}\sum_{\color{#0074D9}j \color{#0074D9}= \color{#0074D9}1}^{\color{#0074D9}n} \color{#0074D9}x_{\color{#0074D9}j}}\) el denominador, es la suma de todos los valores \(x\) en toda la localidad de interes.  

Hotspots son las áreas o las unidades espaciales con valores altos de \(\color{#2ECC40}G_{\color{#2ECC40}i}^{\color{#2ECC40}*}\) y homogéneos de la unidad espaciales de interes \(x_{ij}\). En otras palabras el estadístico espacial, identifica las unidades espaciales \(x_{ij}\) con valores altos comparados con el valor promedio de todas la unidades espaciales en la localidad de interes.

Transmisión Persistente & Abundancia Persistente en Guadalajara & Mérida


Localidad

Transmisión

Vector

Escenarios

Mérida

Guadalajara

Avances de la Identificación de Escenarios Epidemiológicos


Hotspots en AGEBs & Hexágonos


Guadalajara

Tuxtla Gutierrez

Escenarios Epidemiológicos en AGEBs & Hexágonos


Guadalajara

Tuxtla Gutierrez

Redefinición del Concepto de Riesgo


Intensidad de los Hotspots de Casos

620 rows x 2 cols
Column Plot Overview Missing Mean Median SD
h3 88498c8649fffff, 88498c864bfffff, 88498c8659fffff, 88498c865bfffff, 88498c865dfffff, 88498c9093fffff, 88498c909bfffff, 88498c90d1fffff, 88498c90d3fffff, 88498c90d9fffff, 88498c90dbfffff, 88498c9281fffff, 88498c9283fffff, 88498c9285fffff, 88498c9287fffff, 88498c9289fffff, 88498c928bfffff, 88498c928dfffff, 88498c9291fffff, 88498c9293fffff, 88498c9295fffff, 88498c9297fffff, 88498c9299fffff, 88498c929bfffff, 88498c929dfffff, 88498c92a9fffff, 88498c92abfffff, 88498c92b3fffff, 88498c92b7fffff, 88498c92b9fffff, 88498c92bbfffff, 88498c92bdfffff, 88498c92c3fffff, 88498c92c5fffff, 88498c92c7fffff, 88498c92d1fffff, 88498c92d3fffff, 88498c92d5fffff, 88498c92d7fffff, 88498c92dbfffff, 88498c92e3fffff, 88498c92ebfffff, 88498c9401fffff, 88498c9403fffff, 88498c9405fffff, 88498c9407fffff, 88498c9409fffff, 88498c940bfffff, 88498c940dfffff, 88498c9411fffff, 88498c9413fffff, 88498c9415fffff, 88498c9417fffff, 88498c9419fffff, 88498c941bfffff, 88498c941dfffff, 88498c9421fffff, 88498c9423fffff, 88498c9425fffff, 88498c9427fffff, 88498c9429fffff, 88498c942bfffff, 88498c942dfffff, 88498c9431fffff, 88498c9433fffff, 88498c9435fffff, 88498c9437fffff, 88498c9439fffff, 88498c943bfffff, 88498c943dfffff, 88498c9441fffff, 88498c9443fffff, 88498c9445fffff, 88498c9447fffff, 88498c9449fffff, 88498c944bfffff, 88498c944dfffff, 88498c9451fffff, 88498c9453fffff, 88498c9455fffff, 88498c9457fffff, 88498c9459fffff, 88498c945bfffff, 88498c945dfffff, 88498c9461fffff, 88498c9463fffff, 88498c9465fffff, 88498c9467fffff, 88498c9469fffff, 88498c946bfffff, 88498c946dfffff, 88498c9481fffff, 88498c9483fffff, 88498c9485fffff, 88498c9487fffff, 88498c9489fffff, 88498c948bfffff, 88498c948dfffff, 88498c9491fffff, 88498c9493fffff, 88498c9495fffff, 88498c9497fffff, 88498c9499fffff, 88498c949bfffff, 88498c949dfffff, 88498c94a1fffff, 88498c94a3fffff, 88498c94a7fffff, 88498c94a9fffff, 88498c94abfffff, 88498c94adfffff, 88498c94b1fffff, 88498c94b3fffff, 88498c94b5fffff, 88498c94b7fffff, 88498c94b9fffff, 88498c94bbfffff, 88498c94bdfffff, 88498c94c1fffff, 88498c94c3fffff, 88498c94c5fffff, 88498c94c7fffff, 88498c94c9fffff, 88498c94cbfffff, 88498c94cdfffff, 88498c94d1fffff, 88498c94d3fffff, 88498c94d5fffff, 88498c94d7fffff, 88498c94d9fffff, 88498c94dbfffff, 88498c94ddfffff, 88498c94e1fffff, 88498c94e3fffff, 88498c94e5fffff, 88498c94e7fffff, 88498c94e9fffff, 88498c94ebfffff, 88498c94edfffff, 88498c9501fffff, 88498c9505fffff, 88498c9509fffff, 88498c950bfffff, 88498c950dfffff, 88498c9519fffff, 88498c9541fffff, 88498c9543fffff, 88498c9545fffff, 88498c9547fffff, 88498c9549fffff, 88498c954bfffff, 88498c954dfffff, 88498c9551fffff, 88498c9553fffff, 88498c9555fffff, 88498c9557fffff, 88498c9559fffff, 88498c955bfffff, 88498c955dfffff, 88498c9569fffff, 88498c956bfffff, 88498c95c1fffff, 88498c95c3fffff, 88498c95c9fffff, 88498c95cbfffff, 88498c95d1fffff, 88498c95d3fffff, 88498c95d9fffff, 88498c95dbfffff, 88498c95ddfffff, 88498c9601fffff, 88498c9603fffff, 88498c9605fffff, 88498c9607fffff, 88498c9609fffff, 88498c960bfffff, 88498c960dfffff, 88498c9611fffff, 88498c9613fffff, 88498c9615fffff, 88498c9617fffff, 88498c9619fffff, 88498c961bfffff, 88498c961dfffff, 88498c9621fffff, 88498c9623fffff, 88498c9625fffff, 88498c9627fffff, 88498c9629fffff, 88498c962bfffff, 88498c962dfffff, 88498c9631fffff, 88498c9633fffff, 88498c9635fffff, 88498c9637fffff, 88498c9639fffff, 88498c963bfffff, 88498c963dfffff, 88498c9641fffff, 88498c9643fffff, 88498c9645fffff, 88498c9647fffff, 88498c9649fffff, 88498c964bfffff, 88498c964dfffff, 88498c9651fffff, 88498c9653fffff, 88498c9655fffff, 88498c9657fffff, 88498c9659fffff, 88498c965bfffff, 88498c965dfffff, 88498c9661fffff, 88498c9663fffff, 88498c9665fffff, 88498c9667fffff, 88498c9669fffff, 88498c966bfffff, 88498c966dfffff, 88498c9681fffff, 88498c9683fffff, 88498c9685fffff, 88498c9687fffff, 88498c9689fffff, 88498c968bfffff, 88498c968dfffff, 88498c9691fffff, 88498c9693fffff, 88498c9695fffff, 88498c9697fffff, 88498c9699fffff, 88498c969bfffff, 88498c969dfffff, 88498c96a1fffff, 88498c96a3fffff, 88498c96a5fffff, 88498c96a7fffff, 88498c96a9fffff, 88498c96abfffff, 88498c96adfffff, 88498c96b1fffff, 88498c96b3fffff, 88498c96b5fffff, 88498c96b7fffff, 88498c96b9fffff, 88498c96bbfffff, 88498c96bdfffff, 88498c96c1fffff, 88498c96c3fffff, 88498c96c5fffff, 88498c96c7fffff, 88498c96c9fffff, 88498c96cbfffff, 88498c96cdfffff, 88498c96d1fffff, 88498c96d3fffff, 88498c96d5fffff, 88498c96d7fffff, 88498c96d9fffff, 88498c96dbfffff, 88498c96ddfffff, 88498c96e1fffff, 88498c96e3fffff, 88498c96e5fffff, 88498c96e7fffff, 88498c96e9fffff, 88498c96ebfffff, 88498c96edfffff, 88498c9701fffff, 88498c9703fffff, 88498c9705fffff, 88498c9707fffff, 88498c9709fffff, 88498c970bfffff, 88498c970dfffff, 88498c9711fffff, 88498c9713fffff, 88498c9715fffff, 88498c9717fffff, 88498c9719fffff, 88498c971bfffff, 88498c971dfffff, 88498c9721fffff, 88498c9723fffff, 88498c9725fffff, 88498c9727fffff, 88498c9729fffff, 88498c972bfffff, 88498c972dfffff, 88498c9731fffff, 88498c9733fffff, 88498c9735fffff, 88498c9737fffff, 88498c9739fffff, 88498c973bfffff, 88498c973dfffff, 88498c9741fffff, 88498c9743fffff, 88498c9745fffff, 88498c9747fffff, 88498c9749fffff, 88498c974bfffff, 88498c974dfffff, 88498c9751fffff, 88498c9753fffff, 88498c9755fffff, 88498c9757fffff, 88498c9759fffff, 88498c975bfffff, 88498c975dfffff, 88498c9761fffff, 88498c9763fffff, 88498c9765fffff, 88498c9767fffff, 88498c9769fffff, 88498c976bfffff, 88498c976dfffff, 8849aa2c33fffff, 8849aa2c81fffff, 8849aa2c83fffff, 8849aa2c85fffff, 8849aa2c87fffff, 8849aa2c8bfffff, 8849aa2c8dfffff, 8849aa2c91fffff, 8849aa2c93fffff, 8849aa2c95fffff, 8849aa2c97fffff, 8849aa2c99fffff, 8849aa2c9bfffff, 8849aa2c9dfffff, 8849aa2ca1fffff, 8849aa2ca3fffff, 8849aa2ca5fffff, 8849aa2ca7fffff, 8849aa2ca9fffff, 8849aa2cabfffff, 8849aa2cadfffff, 8849aa2cb1fffff, 8849aa2cb3fffff, 8849aa2cb5fffff, 8849aa2cb7fffff, 8849aa2cbbfffff, 8849aa2cbdfffff, 8849aa2cc7fffff, 8849aa2cd7fffff, 8849aa2ce1fffff, 8849aa2ce3fffff, 8849aa2ce5fffff, 8849aa2ce7fffff, 8849aa2ce9fffff, 8849aa2cebfffff, 8849aa2cedfffff, 8849aa2d81fffff, 8849aa2d83fffff, 8849aa2d87fffff, 8849aa2d8bfffff, 8849aa2d91fffff, 8849aa2d93fffff, 8849aa2d95fffff, 8849aa2d97fffff, 8849aa2d99fffff, 8849aa2d9bfffff, 8849aa2d9dfffff, 8849aa2da1fffff, 8849aa2da3fffff, 8849aa2da5fffff, 8849aa2da7fffff, 8849aa2dabfffff, 8849aa2dadfffff, 8849aa2db1fffff, 8849aa2db3fffff, 8849aa2db5fffff, 8849aa2db7fffff, 8849aa2db9fffff, 8849aa2dbbfffff, 8849aa2dbdfffff, 8849aa2dd3fffff, 8849aa2dd7fffff, 8849aa2ddbfffff, 8849ab4805fffff, 8849ab4809fffff, 8849ab480dfffff, 8849ab4821fffff, 8849ab4829fffff, 8849ab482bfffff, 8849ab482dfffff, 8849ab4841fffff, 8849ab4843fffff, 8849ab4845fffff, 8849ab4847fffff, 8849ab4849fffff, 8849ab484bfffff, 8849ab484dfffff, 8849ab4861fffff, 8849ab4863fffff, 8849ab4865fffff, 8849ab4867fffff, 8849ab4869fffff, 8849ab486bfffff, 8849ab486dfffff, 8849ab492dfffff, 8849ab4941fffff, 8849ab4943fffff, 8849ab4945fffff, 8849ab4949fffff, 8849ab494bfffff, 8849ab494dfffff, 8849ab4951fffff, 8849ab4959fffff, 8849ab495bfffff, 8849ab495dfffff, 8849ab4961fffff, 8849ab4963fffff, 8849ab4965fffff, 8849ab4967fffff, 8849ab4969fffff, 8849ab496bfffff, 8849ab496dfffff, 8849ab4a05fffff, 8849ab4a0dfffff, 8849ab4a21fffff, 8849ab4a23fffff, 8849ab4a25fffff, 8849ab4a29fffff, 8849ab4a2bfffff, 8849ab4a2dfffff, 8849ab4a35fffff, 8849ab4a45fffff, 8849ab4a61fffff, 8849ab4a63fffff, 8849ab4a65fffff, 8849ab4a67fffff, 8849ab4a69fffff, 8849ab4a6bfffff, 8849ab4a6dfffff, 8849ab4b01fffff, 8849ab4b03fffff, 8849ab4b05fffff, 8849ab4b07fffff, 8849ab4b09fffff, 8849ab4b0bfffff, 8849ab4b0dfffff, 8849ab4b11fffff, 8849ab4b13fffff, 8849ab4b15fffff, 8849ab4b17fffff, 8849ab4b19fffff, 8849ab4b1bfffff, 8849ab4b1dfffff, 8849ab4b21fffff, 8849ab4b23fffff, 8849ab4b25fffff, 8849ab4b27fffff, 8849ab4b29fffff, 8849ab4b2bfffff, 8849ab4b2dfffff, 8849ab4b31fffff, 8849ab4b33fffff, 8849ab4b35fffff, 8849ab4b37fffff, 8849ab4b39fffff, 8849ab4b3bfffff, 8849ab4b3dfffff, 8849ab4b41fffff, 8849ab4b43fffff, 8849ab4b45fffff, 8849ab4b47fffff, 8849ab4b49fffff, 8849ab4b4bfffff, 8849ab4b4dfffff, 8849ab4b51fffff, 8849ab4b53fffff, 8849ab4b55fffff, 8849ab4b57fffff, 8849ab4b59fffff, 8849ab4b5bfffff, 8849ab4b5dfffff, 8849ab4b61fffff, 8849ab4b63fffff, 8849ab4b65fffff, 8849ab4b67fffff, 8849ab4b69fffff, 8849ab4b6bfffff, 8849ab4b6dfffff, 8849ab5801fffff, 8849ab5803fffff, 8849ab5805fffff, 8849ab5807fffff, 8849ab5809fffff, 8849ab580bfffff, 8849ab580dfffff, 8849ab5815fffff, 8849ab581dfffff, 8849ab5821fffff, 8849ab5823fffff, 8849ab5825fffff, 8849ab5827fffff, 8849ab5829fffff, 8849ab582bfffff, 8849ab582dfffff, 8849ab5831fffff, 8849ab5833fffff, 8849ab5835fffff, 8849ab5837fffff, 8849ab5839fffff, 8849ab583bfffff, 8849ab583dfffff, 8849ab5855fffff, 8849ab5861fffff, 8849ab5863fffff, 8849ab5865fffff, 8849ab5867fffff, 8849ab5869fffff, 8849ab586dfffff, 8849ab58e5fffff, 8849ab58edfffff, 8849ab5901fffff, 8849ab5903fffff, 8849ab5905fffff, 8849ab5907fffff, 8849ab5909fffff, 8849ab590bfffff, 8849ab590dfffff, 8849ab5911fffff, 8849ab5913fffff, 8849ab5915fffff, 8849ab5917fffff, 8849ab5919fffff, 8849ab591bfffff, 8849ab591dfffff, 8849ab5921fffff, 8849ab5923fffff, 8849ab5925fffff, 8849ab5927fffff, 8849ab5929fffff, 8849ab592bfffff, 8849ab592dfffff, 8849ab5931fffff, 8849ab5933fffff, 8849ab5935fffff, 8849ab5937fffff, 8849ab5939fffff, 8849ab593bfffff, 8849ab593dfffff, 8849ab5941fffff, 8849ab5943fffff, 8849ab5945fffff, 8849ab5947fffff, 8849ab5949fffff, 8849ab594bfffff, 8849ab594dfffff, 8849ab5951fffff, 8849ab5953fffff, 8849ab5955fffff, 8849ab5957fffff, 8849ab5959fffff, 8849ab595bfffff, 8849ab595dfffff, 8849ab5961fffff, 8849ab5963fffff, 8849ab5965fffff, 8849ab5967fffff, 8849ab5969fffff, 8849ab596bfffff, 8849ab596dfffff, 8849ab5981fffff, 8849ab5983fffff, 8849ab5985fffff, 8849ab5987fffff, 8849ab5989fffff, 8849ab598bfffff, 8849ab598dfffff, 8849ab5991fffff, 8849ab5993fffff, 8849ab5995fffff, 8849ab5997fffff, 8849ab5999fffff, 8849ab599dfffff, 8849ab59a1fffff, 8849ab59a3fffff, 8849ab59a5fffff, 8849ab59a7fffff, 8849ab59a9fffff, 8849ab59abfffff, 8849ab59adfffff, 8849ab59b1fffff, 8849ab59b3fffff, 8849ab59b5fffff, 8849ab59b7fffff, 8849ab59b9fffff, 8849ab59bbfffff, 8849ab59bdfffff, 8849ab59c1fffff, 8849ab59c3fffff, 8849ab59c5fffff, 8849ab59c7fffff, 8849ab59c9fffff, 8849ab59cbfffff, 8849ab59cdfffff, 8849ab59d1fffff, 8849ab59d3fffff, 8849ab59d5fffff, 8849ab59d7fffff, 8849ab59e1fffff, 8849ab59e3fffff, 8849ab59e5fffff, 8849ab59e7fffff, 8849ab59e9fffff, 8849ab59ebfffff, 8849ab59edfffff, 8849ab5b07fffff, 8849ab5b25fffff, 8849ab5b27fffff, 8849ab5b31fffff, 8849ab5b33fffff, 8849ab5b35fffff, 8849ab5b37fffff, 8849ab5b3bfffff and 8849ab5b3dfffff
620 categories 0.0%
intensity_gi 08 0.0% 0.8 0.0 1.4

Intensidad de los Hotspots de Huevos

970 rows x 3 cols
Column Plot Overview Missing Mean Median SD
x -103.48-103.22 0.0% −103.4 −103.4 0.1
y -103.48-103.22 0.0% −103.4 −103.4 0.1
intensidad 015 0.0% 2.3 1.1 2.8

Redefinición del Concepto de Riesgo


Redefinición de los escenarios operativos: Bivariate Maps


Manejo Integrado de las Arbovirosis


Figura 5. Ilustración esquemática del Manejo Integrado de las Arbovirosis en México.

Dios Botic